Người học đại học hôm nay thực sự muốn học gì và học như thế nào?

Chưa bao giờ người học có nhiều cách tiếp cận tri thức như hiện nay. Một chiếc điện thoại có thể mở ra giáo trình, bài giảng, khóa học, dữ liệu và chuyên gia ở khắp nơi. Công nghệ đang làm việc học nhanh hơn, linh hoạt hơn; thị trường lao động cũng thay đổi với tốc độ mà chương trình đào tạo khó có thể đứng yên.

                                                         Thực học - Thực hành - Thực nghiệp

Theo Future of Jobs 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đến năm 2030, khoảng 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lỗi thời. Người trẻ bước vào đại học vì thế không còn bước vào một thị trường lao động cố định để tìm một công việc ổn định suốt đời. Họ cần một cách học khác.

HỌC ĐỂ LÀM ĐƯỢC VIỆC

Sinh viên ngày càng quan tâm đến câu hỏi: “Học xong tôi làm được gì?”. Đó không hẳn là một cách nghĩ thực dụng. Khi công việc thay đổi nhanh, việc người học muốn nhìn thấy mối liên hệ giữa kiến thức và thực tiễn là hoàn toàn dễ hiểu.

Một kiến thức có giá trị hơn khi người học biết sử dụng nó để giải quyết một vấn đề. Một kỹ năng có ý nghĩa hơn khi có thể biến thành năng lực làm việc. Một học phần thuyết phục hơn khi sinh viên nhìn thấy nó liên quan thế nào đến nghề nghiệp và cuộc sống.

Bởi vậy, người học cần được làm thử, va chạm, sai, sửa và làm lại. Một dự án, một tình huống thực tế, một đề tài nghiên cứu, một kỳ thực tập có thể đem lại những kinh nghiệm mà việc chỉ ghi nhớ nội dung giáo trình khó thay thế.

Học để vững tin hành nghề trong tương lai

“Học để làm được” không có nghĩa biến đại học thành trường dạy nghề. Tri thức nền tảng vẫn là điều không thể thiếu. Nhưng khoảng cách giữa “biết” và “làm được” không thể cứ để người học tự lấp sau khi tốt nghiệp.

Đây cũng là điều thị trường lao động đang đòi hỏi. Một nền kinh tế thay đổi nhanh không chỉ cần người có bằng cấp, mà cần những người có thể bắt tay vào việc, xử lý tình huống và tiếp tục học khi công việc thay đổi.

HỌC ĐỂ TRƯỞNG THÀNH, ĐỂ CHINH PHỤC THỜI ĐẠI

Một công nghệ hôm nay có thể nhanh chóng trở thành công nghệ của hôm qua. Một nghề có thể thay đổi cách làm. Một vị trí việc làm có thể biến mất và một vị trí khác xuất hiện. Người học vì thế phải học để không bị mắc kẹt trong một công việc khi thế giới thay đổi.

Điều họ cần là khả năng tự mình đi tiếp, là khả năng tự học, giao tiếp, hợp tác, sáng tạo, giải quyết vấn đề và thích ứng với những hoàn cảnh chưa từng gặp. Những năng lực ấy không mới. Nhưng trong một thế giới mà tri thức thay đổi nhanh hơn, nghề nghiệp biến đổi nhanh hơn và công nghệ ngày càng làm được nhiều việc hơn, chúng lại trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

WEF cũng xếp tư duy phân tích, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng và học tập suốt đời vào nhóm năng lực quan trọng của thị trường lao động tương lai.

Đại học không thể dạy hết những gì một người sẽ cần trong 30-40 năm làm việc. Nhưng đại học phải giúp họ biết cách học tiếp trong 30-40 năm ấy. Đó mới là trưởng thành bền vững. Để chinh phục thời đại mới, người học cần biết sử dụng công nghệ, nhưng không thể giao việc suy nghĩ cho công nghệ. Cần tiếp nhận nhiều thông tin, nhưng phải biết chọn lọc. Cần thích ứng với cái mới, nhưng vẫn phải có nền tảng đủ vững để không bị cuốn theo mọi trào lưu.

Chinh phục thời đại mới không phải là biết thật nhiều công cụ mới, mà là đủ năng lực để làm chủ sự thay đổi.

ĐẠI HỌC PHẢI THAY ĐỔI

Sự suy tàn của một cơ sở đại học có thể bắt đầu từ lúc người học không còn muốn học những gì nhà trường đang dạy, doanh nghiệp không tìm được ở người tốt nghiệp những năng lực họ cần; những chương trình đào tạo vẫn tồn tại chủ yếu vì chúng đã tồn tại quá lâu; người học tìm đến những con đường khác để có kiến thức và kỹ năng cần thiết. Đây không phải một nguy cơ xa.

Tại Mỹ, Pew Research Center từng ghi nhận chỉ 25% người được hỏi cho rằng bằng đại học bốn năm rất hoặc cực kỳ quan trọng để có một công việc lương tốt; 49% cho rằng bằng đại học ngày nay ít quan trọng hơn 20 năm trước. Điều đó không có nghĩa đại học mất giá trị, nhưng cho thấy xã hội không còn mặc nhiên coi tấm bằng là bảo đảm cho thành công nghề nghiệp.

Trung Quốc đang có một cách phản ứng rất quyết liệt. Theo China Daily, trong giai đoạn 2019-2024, hơn 5.000 chương trình đào tạo đại học đã bị loại bỏ; riêng năm 2023 có 1.670 chương trình bị hủy và năm 2024 thêm 1.428 chương trình. Đồng thời, hàng nghìn chương trình mới được mở ở những lĩnh vực xã hội và nền kinh tế đang cần.

Không thể lấy việc đóng ngành để kết luận một nền giáo dục tốt hay xấu. Nhưng câu chuyện ấy cho thấy một điều rất rõ: chương trình đào tạo không thể bất biến trong khi nhu cầu của xã hội thay đổi. Vậy các cơ sở đại học cần thay đổi từ đâu?

Trước hết là chương trình đào tạo. Cần rà soát những nội dung trùng lặp, lạc hậu; mạnh dạn bỏ những gì không còn phù hợp và dành chỗ cho những kiến thức, năng lực mới. Không phải cứ thêm môn học là đổi mới. Đôi khi đổi mới bắt đầu bằng việc biết bỏ cái cũ.

Tiếp theo là cách dạy. Khi người học có thể tiếp cận thông tin từ rất nhiều nguồn, giờ học không thể chỉ là nơi giảng viên truyền đạt những gì đã có trong giáo trình. Giá trị của người thầy ngày càng nằm ở việc giúp sinh viên hiểu sâu, đặt câu hỏi, tranh luận, kết nối và nhìn thấy những điều không dễ tìm thấy bằng một lần tìm kiếm.

Rồi đến cách đánh giá. Nếu đề thi chủ yếu yêu cầu nhớ và viết lại, sinh viên sẽ tiếp tục học để nhớ. Muốn hình thành năng lực, phải đánh giá bằng tình huống, dự án, sản phẩm, nghiên cứu, thuyết trình, tranh luận và khả năng giải quyết vấn đề.

Quan trọng hơn cả là cách nhà trường đến gần người học. Lắng nghe sinh để biết họ đang học như thế nào, gặp khó khăn gì, thiếu năng lực nào khi bước vào thực tế và những gì họ đang tự tìm kiếm bên ngoài chương trình. Đại học phải giúp họ học cả những điều khó - đọc sâu, suy nghĩ độc lập, tranh luận, nghiên cứu, kiên trì và chịu trách nhiệm. Lấy người học làm trung tâm là hiểu họ đủ sâu để giúp họ trở thành người mà chính họ chưa chắc đã hình dung hết.

Người học hôm nay muốn học cái mới để làm được việc, học để trưởng thành và học để chinh phục thời đại mới. Còn các cơ sở đại học phải tự hỏi, người học đã thay đổi, vậy mình đã thay đổi đến đâu? Trong giáo dục đại học, điều đáng sợ là những chương trình vẫn tồn tại, nhưng người học không còn cần đến nó nữa.

Thay đổi không còn là lựa chọn, thay đổi là điều kiện để tồn tại./.
 

Theo Bản tin CTĐ-HUBT